Bearded Collie

Herkomst en geschiedenis

De Bearded Collie, kortweg Beardie, is een herdershond uit Schotland en Noord-Engeland. Volgens de FCI-standaard noemen Schotse bronnen al rond de zestiende eeuw een hond die erop lijkt. Boeren zetten hem in bij schapen en runderen, vaak ver van de herder en zonder voortdurende commando's. De ruige vacht was bescherming tegen regen en wind, geen versiering.

In de jaren 1940 was het ras bijna verdwenen. De moderne Beardie danken we aan Mrs G. Olive Willison van kennel Bothkennar: ze vroeg om een Sheltie en kreeg per vergissing een Bearded Collie-teef, Jeannie. Later vond ze een reu, Bailey, en hun nakomelingen vormen de basis van het huidige ras. In 1955 werd in Groot-Brittannië een nieuwe Bearded Collie Club opgericht, in 1959 erkende de Kennel Club het ras. De FCI erkende het in 1967 definitief: standaard nr. 271, groep 1, zonder werkproef.

In Nederland kwam de eerste Bearded Collie in 1956 en werd in 1959 het eerste nest geboren. De rasvereniging is de Nederlandse Bearded Collie Club (NBCC), met een eerste bestuur in 1966 en lid van de Raad van Beheer. Pups met stamboom worden ingeschreven in het NHSB.

Karakter en gedrag

De standaard beschrijft de Beardie als alert, levendig, zelfverzekerd en actief, een evenwichtige, intelligente werkhond zonder tekenen van nervositeit of agressie. In het dagelijks leven:

• Hij is vrolijk en luidruchtig. Een Beardie begroet met zijn hele lijf, en veel Beardies blaffen bij spel of opwinding. Reken op een clown, niet op een stille schaduw.
• Hij denkt zelf na. Gefokt om zonder constante aanwijzingen bij de kudde te werken, leert hij snel maar wil hij de zin zien, en test hij of je "hier" echt meent.
• Hij houdt van mensen. Meestal vriendelijk tegen vreemden en zacht met kinderen. Een waakhond is hij niet: hij blaft misschien bij de deur en begroet daarna de bezoeker.
• Hij hoort bij het gezin. Lange dagen alleen of een kennel achter in de tuin verdraagt hij slecht.

Met kinderen is hij vaak geweldig. Maar zoals elke herdershond kan hij rennende kinderen omcirkelen, omverlopen of in de hielen happen als niemand hem iets anders leert.

Grootte en uiterlijk

Een slanke, actieve, middelgrote hond, langer dan hoog (ongeveer 5 op 4), met een dubbele vacht: zachte, dichte ondervacht en een vlakke, harde, ruige dekvacht. De typische baard groeit vanaf wangen, lippen en kin. Volgens de standaard mag de vacht op geen enkele manier worden getrimd. Kleuren: leigrijs, roodachtig reebruin, zwart, blauw, alle tinten grijs, bruin en zandkleur, met of zonder witte aftekeningen; merle is uitgesloten. De meeste pups worden donker geboren, worden in de puberteit veel lichter en kleuren later deels weer bij.

De standaard noemt geen gewicht; de waarden zijn gangbare opgaven uit rasbeschrijvingen.

Beweging en dagelijks leven

Een herdershond met veel energie. Reken op één tot twee uur beweging per dag: lange wandelingen, loslopen op een veilige plek, balspelletjes, hondensport. Regen en sneeuw deren hem niet, en hij neemt alles mee naar binnen. De NBCC waarschuwt toekomstige eigenaren al: je huis wordt nooit meer vlekkeloos schoon en je tuin is geen modeltuin meer.

Een klein appartement zonder tuin past slecht. Een Beardie die zich verveelt, wordt luidruchtig en vindingrijk. Goede uitlaatkleppen: hoeden, agility, gehoorzaamheid, rally en treibball.

Opvoeding

Wat werkt: vroege socialisatie, korte trainingen, positieve beloning en veel geduld. Harde methoden werken averechts bij deze gevoelige hond.

Typische lastige punten:

• Een lange puberteit met Oost-Indische doofheid, vaak precies tijdens de vachtwissel.
• Blaffen van plezier, bij spel of bij de deur. Leer vroeg een rustsignaal.
• Hoedgedrag tegenover kinderen, fietsers en andere dieren.
• Terugroepen bij afleiding. Vanaf dag één oefenen.

Verzorging

Voor veel mensen het beslissende punt. De Amerikaanse rasvereniging en de AKC beschrijven dagelijks kort ontwarren plus een flinke borstelbeurt per week van 30 tot 60 minuten, laag voor laag tot op de huid, met pennenborstel, kam en antiklitspray. Klitten ontstaan snel achter de oren, in de oksels, op de buik en aan de poten.

De zwaarste fase is de vachtwissel van pup naar volwassen hond, meestal tussen 9 en 18 maanden. De vacht klit dan bijna dagelijks en je moet veel vaker borstelen. De standaard wil een ongetrimde vacht; de haren tussen de voetkussentjes knippen veel eigenaren wel kort. Wil je niet zelf borstelen, reken dan op een trimsalon.

Gezondheid

De Beardie geldt als robuust, maar een aantal aandoeningen is gedocumenteerd:

• Trage schildklier (auto-immune thyreoïditis). De Amerikaanse rasvereniging adviseert fokdieren tot 5 jaar jaarlijks te testen, daarna om de 2 jaar.
• Ziekte van Addison (hypoadrenocorticisme). De Beardie behoort tot de vatbare rassen. In een gezondheidsenquête uit 2019 onder 3.072 Bearded Collies had 3,1 % de diagnose. Er is geen DNA-test; de signalen zijn vaag: zwakte, braken, gewichtsverlies.
• Andere auto-immuunziekten. In dezelfde enquête had 11,1 % van de honden een auto-immuunaandoening. Ook de nagelziekte SLO (symmetrische lupoïde onychodystrofie) komt voor.
• Heupdysplasie (HD), minder vaak elleboogdysplasie (ED).
• Oogaandoeningen, op te sporen met het jaarlijkse ECVO-oogonderzoek.

Het verenigingsfokreglement van de NBCC maakt HD-onderzoek verplicht (alleen HD-A of HD-B), adviseert ED- en ECVO-oogonderzoek, en verbiedt fokken met honden met epilepsie, SLO of Addison. Vraag voor beide ouders de uitslagen op papier.

Kosten

Reken voor een pup met stamboom bij een fokker die het reglement van de rasvereniging volgt op ongeveer 1.300 tot 2.000 euro. De NBCC noemt zelf geen prijs: die bepaalt de fokker. Er zijn weinig nesten, dus een wachtlijst is normaal. Pas op voor goedkope "Beardie-achtige" pups zonder stamboom.

Jaarlijkse kosten, grof:

De hondenbelasting verschilt sterk per gemeente en veel gemeenten heffen niets meer: kijk op de site van je eigen gemeente. Controleer ook of je aansprakelijkheidsverzekering schade door je hond dekt. Een verzekering is het overwegen waard: Addison of een trage schildklier betekent levenslang medicijnen.

Voor wie hij geschikt is en voor wie niet

Geschikt voor:

• actieve gezinnen met kinderen, liefst met een tuin
• mensen die graag borstelen of een trimsalon willen betalen
• wie een vrolijke, sociale maat zoekt voor wandelen en hondensport
• een koel, wisselend klimaat; lange hete zomers zijn zwaar voor deze vacht

Niet geschikt voor:

• huishoudens waar modder en haren op de vloer een probleem zijn
• wie een rustige hond of een waakhond wil
• een klein appartement of een huishouden waar overdag niemand is. Vergelijkbare uitstraling met minder beweging: de Tibetaanse Terrier; grotere ruige herder: de Bobtail; nog meer werklust: de Border Collie