Herkomst en geschiedenis
De Stabijhoun komt uit de Friese Wouden, het oosten en zuidoosten van Friesland. Volgens de FCI-standaard komt de naam van "sta mij bij", en houn is Fries voor hond. Het was de hond van de kleine man: dagloners en kleine pachters, geen adel. Hij hield het erf vrij van ratten en muizen, ving mollen en bunzings en waakte bij huis. Hij ging in een mand op de fiets mee naar het land.
Begin twintigste eeuw werden Stabij en Wetterhoun zo vaak gekruist dat beide rassen hun eigenheid dreigden te verliezen. Vanaf 1938 fokte een groep van de Kynologenclub Friesland beide rassen weer zuiver, in 1942 erkende de Raad van Beheer beide rassen, en in 1947 werd de Nederlandse Vereniging voor Stabij- en Wetterhounen (NVSW) opgericht. De geldende standaard is FCI nr. 222, groep 7 (continentale staande honden, spaniëltype), met werkproef. Het stamboek is sinds 1968 gesloten.
De Stabij is verwant aan de Drentsche Patrijshond en de Heidewachtel, het oude type van de Kleine Münsterlander, al is die verwantschap genetisch heel klein. Zijn zusterras is de Wetterhoun.
Karakter en gedrag
De standaard noemt hem zeer zelfstandig, aanhankelijk maar eigenwijs, in huis rustig maar waakzaam, bij vreemden eerst gereserveerd maar nooit angstig. De NVSW vult dat aan:
- Zelfstandig, met opzet zo gefokt. Boeren wilden een hond die zonder baas kon werken. Hij doet vooral wat hij zelf zinvol vindt.
- Erg gehecht aan zijn mensen. Hij volgt je door het huis en is geen hond om lang alleen te laten.
- Waaks, maar geen beschermer. Hij slaat aan bij alles wat afwijkt en verwacht dan dat jij het oplost.
- Jagen doet hij wel zelf. Mollen en muizen zoeken en opgraven zit diep en is lastig af te leren.
- Lief voor kinderen, met een eigen grens. Omdat hij zo aan zijn gezin hangt, geeft hij die grens soms laat aan. Zorg dat hij altijd weg kan, en laat jonge kinderen nooit alleen met de hond.
In het outcrossplan van maart 2025 spreekt de NVSW zorgen uit over instabiel gedrag: overmatige geluidsgevoeligheid, onzekerheid en stress. Vraag de fokker dus ook hoe de ouders reageren op onweer, vuurwerk en drukte.
Grootte en uiterlijk
Functioneel gebouwd, iets langer dan hoog, met een middellange, sluike vacht met ondervacht. De bevedering aan borst, kraag, broek en staart geeft de indruk van langhaar. Kleuren: zwart of bruin met wit, ook schimmel. Tan aftekening (driekleur) is volgens de standaard diskwalificerend.
| Reuen | Teven | |
|---|---|---|
| Schofthoogte | 50-53 cm (2 cm marge) | 48-50 cm (2 cm marge) |
| Gewicht | 22-27 kg | 18-23 kg |
| Levensverwachting | ca. 13-14 jaar | ca. 13-14 jaar |
| Vacht | middellang, sluik, met ondervacht | idem |
Hoogte en gewicht: FCI-standaard; levensverwachting: Royal Canin. Volgens de NVSW-database leven honden met de hoogste inteelt gemiddeld bijna twee jaar korter dan honden met de laagste.
Beweging en dagelijks leven
De NVSW gaat naast de plasrondjes uit van een dagelijkse wandeling van ongeveer drie kwartier, het liefst met loslopen en spelen met andere honden. Belangrijker is een taak: zoekwerk, apporteren, jachttraining of detectie.
Een huis met tuin past het best; een appartementshond is hij niet. Het belangrijkste is dat hij elke dag genoeg beweegt en niet lang alleen is: een volwassen hond laat je volgens de NVSW liefst niet langer dan vier uur achter elkaar alleen.
Opvoeding
De Stabij werkt graag voor zijn baas, schrijft de NVSW, maar moet eerst weten wie die baas is. Rust, afwisseling en een consequente aanpak werken. Een harde aanpak werkt averechts: hij blokkeert en doet daarna niets meer vrijwillig.
Typische lastige punten:
- Een terugroep die het verliest van een muizenhol of een konijn.
- Oost-Indische doofheid zodra iets anders interessanter is.
Verzorging
Buiten de rui is een keer per week borstelen genoeg, aldus de NVSW, en wassen alleen als het echt moet. Reuen verharen meestal in voor- en najaar, teven tussen twee loopsheden in. Na castratie of sterilisatie wordt de vacht volgens de vereniging vaak langer en klittengevoeliger, en kan de rui het hele jaar doorgaan.
Gezondheid
De NVSW noemt de Stabij ondanks de kleine populatie een relatief gezond ras, maar ziet een gemiddelde inteelt van ongeveer 32 procent als voorbode van problemen. Daarom kwam er in 2025 een outcrossplan, en sinds juli 2025 werkt de vereniging met de Universiteit Utrecht aan het fokplatform Fit2Breed. Bekende aandoeningen:
- Heupdysplasie (HD). Per jaar bij 3,5 tot 7,8 procent van de onderzochte honden (2021-2024); klinische klachten zijn zeldzaam.
- Elleboogdysplasie (ED). Per jaar bij 3,5 tot 5,8 procent van de onderzoeken (2021-2024). Honden met ED lopen vaak kreupel en worden meestal geopereerd.
- Epilepsie. Van 2011 tot 2021 bij 1,5 procent van de pups. Volgens het outcrossplan zou het percentage bij honden idealiter onder ongeveer 0,5 tot 0,7 procent liggen; dat van de Stabij noemt het licht verhoogd. De erfelijke vorm begint meestal rond drie jaar.
- Persisterende ductus arteriosus (PDA). Een hartafwijking die de dierenarts bij de pupcontrole met 6-7 weken als luid geruis hoort. Twee à drie gevallen per jaar. Na een tijdige operatie is de prognose uitstekend.
- Cerebrale dysfunctie ("neuro"). Erfelijk en dodelijk bij jonge pups, maar sinds de verplichte DNA-test niet meer gezien.
- Von Willebrand, type I. Ongeveer een kwart van de Stabij's is vrij, de helft drager en een kwart lijder. Meestal merk je niets, maar bij een operatie kan de hond lang nabloeden.
- Minder vaak: SRMA, een auto-immune hersenvliesontsteking.
Vraag voor beide ouders naar: HD-uitslag (fokken mag met A, B of C, maar een hond met C alleen met een partner met A of B), ED-uitslag (vrij of graad 1, verplicht sinds 1 januari 2026), DNA-uitslag op cerebrale dysfunctie, en of er in de familie epilepsie of PDA bekend is. De vWD-test is niet verplicht, maar de status is handig om te weten voor een operatie.
Kosten
Een pup met stamboom kost 1.000 tot 1.400 euro. Via de NVSW geldt een maximum van 1.350 euro (vastgesteld op de ALV van 11 april 2026). Daarin zitten ontwormen, enten of titeren, stamboom, chip en DNA-certificaat van de Raad van Beheer. Een fokker mag na overleg extra rekenen, bijvoorbeeld voor een jachtaanlegtest. Er geldt een wachtlijst en de vereniging geeft geen fokkerslijst: je meldt je aan bij de pupinformatie en wordt gebeld als er een pup is.
De fokregels houden het aanbod klein: een teef krijgt hooguit vier nesten, een reu hooguit tien geslaagde dekkingen in zijn leven.
Per jaar, grofweg:
| Post | ca. per jaar |
|---|---|
| Voer voor een hond van 18-27 kilo | 350-450 euro |
| Dierenarts, vaccinaties, vlooien- en wormmiddelen | 300-400 euro |
| Dierenverzekering (optioneel) | 250-400 euro |
| Puppy- en gehoorzaamheidscursus | 150-300 euro |
De jaarschatting op deze pagina is forfaitair berekend naar grootte en vacht (voer, hondenbelasting, aansprakelijkheid, dierenarts, trimsalon) en wijkt daarom wat af van de tabel; ziektekostenverzekering, spullen en cursussen zitten er niet in.
De hondenbelasting verschilt per gemeente: in 2026 heffen nog ongeveer 100 van de 342 gemeenten die, gemiddeld ongeveer 76 euro per jaar (telling van het ANP). Kijk op de site van je eigen gemeente. Controleer ook of je aansprakelijkheidsverzekering schade door je hond dekt.
Voor wie hij geschikt is en voor wie niet
Geschikt voor:
- gezinnen die een rustige, aanhankelijke hond zoeken en elke dag samen buiten zijn
- mensen die met hun hond willen werken: zoekwerk, apporteren, jacht of detectie
- geduldige eigenaren die een zelfstandige hond met rust en humor opvoeden
- wie bereid is op een NVSW-pup te wachten
Niet geschikt voor:
- wie hem lange dagen alleen laat
- wie met harde hand wil africhten of direct gehoorzaamheid verwacht
- wie een strak gazon wil houden
- jagers die een allround jachthond voor het hele seizoen zoeken
Voor de jacht is een Duitse Staande Hond Draadhaar de betere keuze. Zoek je een kleiner Nederlands ras met dezelfde zorgvuldige fokkerij, kijk dan naar het Kooikerhondje.
